Co każdy powinien wiedzieć o nadciśnieniu tętniczym

Co każdy powinien wiedzieć o nadciśnieniu tętniczym

Dzisiejszy artykuł napisała moja przyjaciółka Karolina – rezydentka specjalizująca się w kardiologii. Będzie to pierwszy z trzech artykułów w cyklu o nadciśnieniu tętniczym. Kolejne dwa będą o nadciśnieniu tętniczym w ciąży oraz o nadciśnieniu tętniczym u kobiet w okresie okołomenopauzalnym.

 

Nadciśnienie tętnicze to najczęstsza choroba z grupy chorób układu krążenia. Z danych statystycznych wynika, że choruje na nie co 3 człowiek na Ziemi!

Czym jest nadciśnienie tętnicze? Może najpierw wyjaśnię Wam czym jest ciśnienie tętnicze…

Aby krew w organizmie mogła krążyć od serca tętnicami do wszystkich narządów i dostarczać im tlen oraz substancje odżywcze, musi być wyrzucana z serca z jakąś siłą. Siła z jaką krew naciska na ściany tętnic to właśnie ciśnienie. Mierząc ciśnienie otrzymujemy dwie wartości np. 130/70,  wartość górna (130) to ciśnienie skurczowe – powstaje w chwili skurczu serca, czyli w tym momencie kiedy krew jest wypompowywana z serca i przenoszona tętnicami po całym ciele. Wartość dolna (70) to ciśnienie rozkurczowe, czyli ciśnienie mierzone na tętnicy w momencie „odpoczynku serca” czyli wtedy gdy serce ponownie napełnia się krwią.  Ciśnienie krwi nie jest stałe, jego wartości wahają się w ciągu doby- zależą od naszej aktywności, pory dnia, emocji, itp.Organizm posiada wiele mechanizmów regulujących ciśnienie krwi, które zabezpieczają nas przed nadmiernym spadkiem, jak i wzrostem. Czasem mechanizmy regulujące zawodzą, wówczas okresowo a następnie stale obserwujemy za wysokie wartości ciśnienia czyli nadciśnienie tętnicze.

Jak i kiedy mierzyć ciśnienie?

Zdrowe osoby, bez rozpoznanego nadciśnienia powinny dokonywać pomiaru ciśnienia minimum raz w roku (na przykład przy okazji kontrolnej wizyty lekarskiej). Ciśnienie powinien mierzyć każdy, ponieważ nie ma granicy wieku dla rozpoznania choroby (niestety w ostatnich latach wzrasta też liczba młodych dorosłych z rozpoznanym nadciśnieniem). Osoby z rozpoznanym i dobrze kontrolowanym nadciśnieniem tętniczym, powinny dokonywać pomiarów minimum 1-2 razy w tygodniu. W trakcie ustawiania leczenia, zmiany dawkowania leków, pomiarów należy dokonywać kilkakrotnie w ciągu dnia, w zależności od zaleceń lekarza.

W warunkach domowych, ciśnienie najlepiej mierzyć ciśnieniomierzem automatycznym (lub półautomatycznym) z mankietem zakładanym na ramię. Mało kto wie, że mankiet powinien być dobrze dobrany do obwodu ramienia. Za duży spowoduje zaniżanie pomiaru, a za mały zawyżanie. Raczej nie powinno się korzystać z ciśnieniomierzy nadgarstkowych, ponieważ są mało dokładne.

Zasady domowego pomiaru ciśnienia tętniczego

Mankiet zakładaj tak, by jego dolna krawędź znajdowała się ok.2 cm nad łokciem.
Pomiaru dokonuj w pozycji siedzącej.
Pomiaru zawsze dokonuj po kilkuminutowym odpoczynku.
Jeśli leczysz się z powodu nadciśnienia, pomiaru dokonuj przed przyjęciem leków (rano i wieczorem) a w godzinach porannych zaraz po wstaniu i przed jedzeniem.
Na około 30 minut przed pomiarem nie pal papierosów.
Zawsze zapisuj otrzymane wyniki.
Mierz ciśnienie gdy się gorzej poczujesz, notuj towarzyszące samopoczuciu objawy.

 

Jakie są normy ciśnienia?

Aby jak najczytelniej przedstawić normy posłużę się tabelką z Segregatorów medycznych dla kobiet i dla mężczyzn:

Ciśnienie skurczowe

Ciśnienie rozkurczowe

Rozpoznanie

Co lekarz na to?

<120

<80

Ciśnienie prawidłowe

Jest idealnie!

120-129

80-84

Ciśnienie optymalne

Jest dobrze.

130-139

85-89

Ciśnienie wysokie prawidłowe

Konieczna jest zmiana stylu życia u osób z czynnikami ryzyka/powikłaniami. Do rozważenia włączenie leków.

>140

>90

Nadciśnienie tętnicze

Konieczna jest zmiana stylu życia  i przyjmowanie leków

 

Dlaczego akurat to 120/80 jest idealnym ciśnieniem? Przez wiele lat naukowcy badali kobiety i mężczyzn różnych ras, o różnych masach ciała i wzroście, by stwierdzić że właśnie 120/80 jest prawidłowym ciśnieniem u osób dorosłych pozwalającym przetransportować krew do tkanek. To ciśnienie wiąże się również z najmniejszym ryzykiem rozwoju chorób sercowo-naczyniowych. Oczywiście, jeśli Twoje codzienne ciśnienie jest nieco wyższe lub nieco niższe to nie ma powodu do niepokoju, ważne by nie przekraczało 140/90 w spoczynku.

Co powoduje wystąpienie nadciśnienia tętniczego?

Wyróżniamy dwa rodzaje nadciśnienia:

Pierwotne (częstsze; 90% przypadków) zwane również samoistnym: spowodowane różnorodnymi czynnikami zarówno genetycznymi jak i zależnymi od naszego stylu życia. Jeśli Twoi bliscy krewni – rodzice, dziadkowie, rodzeństwo – chorują na nadciśnienie, jest wysoce prawdopodobne, że choroba u Ciebie też się rozwinie. Również styl życia ma ogromne znaczenie. Osoby z nadwagą, pijące alkohol, palące papierosy, narażone na stresy, są w grupie wysokiego ryzyka rozwoju nadciśnienia. Dlatego, by spowolnić rozwój choroby lekarze tak bardzo w pierwszej kolejności przekonują pacjentów do zmiany trybu życia. Zmiana samych nawyków żywieniowych, zmniejszenie masy ciała i zaprzestanie palenia może opóźnić rozwój choroby o wiele lat! Ale o zmianie nawyków będzie za chwilę.

Drugim typem nadciśnienia jest tak zwane nadciśnienie tętnicze wtórne. Rozwija się wtórnie do innych współistniejących chorób. Najczęściej są to różne choroby nerek. Nadciśnienie tętnicze może być również wtórne do zaburzeń hormonalnych, chorób układu nerwowego, bezdechu sennego lub stosowanych przewlekle leków i używek.

Jakie są objawy nadciśnienia tętniczego?

Nadciśnienie tętnicze, zwłaszcza na początku rozwoju choroby nie daje żadnych objawów. Czasem mogą występować bóle głowy, zaburzenia snu lub łatwe męczenie się i potliwość. Ponieważ jest bezobjawowe to wiele osób niestety nie ma świadomości, że choruje. Dlatego tak ważne są okresowe pomiary ciśnienia tętniczego w domu lub w gabinecie lekarskim, by móc wcześnie wykryć chorobę i wdrożyć odpowiednie leczenie.

Czym grozi nadciśnienie tętnicze?

Nadciśnienie tętnicze jest chorobą niebezpieczną. Późno wykryte lub nieleczone sprzyja powstawaniu wielu powikłań m.in. rozwojowi miażdżycy w tętnicach (czego konsekwencją może być zawał serca lub udar mózgu), rozwojem niewydolności serca,. Oczywiście nie jest tak, że u jednego pacjenta wszystkie możliwe powikłania wystąpią w krótkim czasie. Po prostu im dłużej nierozpoznane, nieprawidłowo leczone nadciśnienie, tym powikłania pojawią się szybciej i będą bardziej nasilone. Nieleczone nadciśnienie skraca życie człowieka o około 20 lat!

Jak rozpoznać nadciśnienie tętnicze?

Do rozpoznania nadciśnienia przede wszystkim konieczne są pomiary. Moim zdaniem najważniejsze są samodzielne pomiary domowe. Często się zdarza, że w gabinecie lekarskim pomiary są dużo wyższe niż w domu. Mówimy wtedy o „nadciśnieniu białego fartucha” czyli reakcji „stresowej” organizmu na wizytę lekarską, która niemal zawsze skutkuje bardzo wysokimi wartościami ciśnienia. Co ciekawe, po powrocie do domu i w pomiarach domowych ciśnienia zazwyczaj są prawidłowe.  Oczywiście jeśli pomiary w gabinecie są wysokie lekarz zawsze zaleci Ci samokontrolę w domu by sprawdzić czy nie mamy do czynienia z nadciśnieniem tętniczym. Użytecznym badaniem w diagnostyce i monitorowaniu nadciśnienia tętniczego jest 24-godzinny (również 48 lub 72 godzinny) zapis ciśnienia tzw. ABPM inaczej Holter ciśnieniowy. Badanie polega na noszeniu specjalnego urządzenia składającego się z rejestratora i mankietu które przez całą dobę (również w nocy) dokonuje pomiarów ciśnienia.

W przebiegu diagnostyki i leczenia nadciśnienia tętniczego wykonuje się również badania diagnostyczne by móc na wczesnym etapie wyryć ewentualne powikłania lub inne odchylenia wymagające leczenia. Należy wykonać podstawowe badania krwi i moczu, czasem badania usg jamy brzusznej i serca, a w zależności po wyników poszerzyć diagnostykę o inne zalecone przez lekarza testy.

Jak leczyć nadciśnienie tętnicze?

Leczenie nadciśnienia tętniczego składa się ze zmiany stylu życia i/lub stosowaniu leków obniżających ciśnienie czyli leków hipotensyjnych. Zmiana nawyków życiowych jest rzeczą bardzo ważną, ale chyba najtrudniejszą do wykonania. Przecież najłatwiej jest wziąć tabletkę i mieć święty spokój. Czasem mam wrażenie, że autentycznie przynudzam swoim pacjentom w gabinecie ciągle gadając o utarcie wagi, regularnym zdrowym jedzeniu, uprawianiu sportów itp. Naprawdę cieszę się, jak pacjent zastosuje się chociaż do połowy moich zaleceń i to od razu widać w efektach leczenia (i samopoczuciu również). Często taka zmiana stylu życia na długo opóźnia włączenie leczenia farmakologicznego. Na pewno też wywiera pozytywny wpływ na cały proces leczenia i rozwój ewentualnych powikłań.

Szacuje się, że utarta 10 kilogramów przyczynia się do obniżenia ciśnienia skurczowego aż o 20mmHg!

Do rzeczy, które możemy zmienić należą:

  • wprowadzenie wysiłku fizycznego – najlepsze dla układu krążenia są ćwiczenia aerobowe, czyli takie które wykonywane są w stałym tempie i bez dużych obciążeń. Do takich ćwiczeń należą: jazda na rowerze, bieganie, pływanie, jazda na rolkach, chodzenie z kijkami, narty biegowe, skakanie na skakance itp. Czasem pacjenci tłumaczą, że przecież codziennie rano śpieszą się do pociągu, a w pracy robią mnóstwo kilometrów. Niestety nasza codzienna aktywność jest niewystarczająca, by uznać ją za regularny wysiłek fizyczny,
  • zaprzestanie palenia papierosów – samo palenie nie wpływa jakoś bardzo na ciśnienie. Bardziej chodzi tu o skutki palenia,czyli przede wszystkim szybki rozwój miażdżycy (i oczywiście wielu nowotworów!)
  • ograniczenie spożycia alkoholu – < 14 jednostek u mężczyzn i <8 jednostek u kobiet tygodniowo (gdzie 1 jednostka alkoholu to 125ml wina lub 250 ml piwa),
  • zmniejszenie lub kontrolowanie wagi – nie tu szukamy diety cud! Nie zamykamy lodówki na kłódkę, by w miesiąc stracić 10 kg, bo efekt jo-jo mamy murowany. Wprowadzamy zmiany, które zaprocentują stabilizacją wagi na lata,
  • zmniejszenie spożycia sodu  sód zawarty jest w soli kuchennej. Warto dbać o to by nie dosalać jedzenia. Należy uważać również na sól ukrytą w produktach, czyli czytać składy produktu! Bardzo słone są chipsy, fast foody, wędzone ryby, żółte sery, kabanosy itp.  Maksymalne spożycie soli na dobę to 1 łyżeczka! 1 łyżeczka to 5g soli.
  • wprowadzenie diety DASH – czyli diety zalecanej do powstrzymania rozwoju nadciśnienia tętniczego. Dieta polega na spożywaniu posiłków bogatych w warzywa, owoce (z umiarem), zboża, orzechy, chude mięsa, z ograniczeniem tłustych mięs, słodyczy, tłuszczów nasyconych.

O włączeniu leczenia farmakologicznego decyduje lekarz na podstawie pomiarów i wyników badań. Nie musi to być specjalista kardiolog. Właściwą terapię może zalecić również lekarz rodzinny w Twojej przychodni. Do wyboru mamy pięć głównych grup leków, do których należą inhibitory konwertazy angiotensyny, antagoniści receptora angiotensyny, diuretyki, blokery kanałów wapniowych i leki blokujące receptory beta-adrenergiczne. Same trudne nazwy! Myślę, że nie będę opisywać tu charakterystyki działania każdej z grupy leków, bo nie chce nikogo zanudzić. Podkreślę raczej, o czym warto pamiętać stosując leki hipotensyjne, czyli te na nadciśnienie tętnicze (hipo– to obniżyć a – tensyjne to ciśnienie tętnicze, taka mini lekcja łaciny na dziś).

Leczenie farmakologiczne nadciśnienie tętniczego wymaga systematycznego i stałego przyjmowania leków. Czasem terapia nadciśnienia tętniczego wymaga jednoczesnego stosowania substancji z kilku grup co oznacza przyjmowanie kilku tabletek dziennie. Im więcej tabletek tym skuteczność leczenia mniejsza! Dlaczego? Bo pomijamy dawki, zniechęcamy się do leczenia. Na szczęście, obecne wytyczne towarzystw kardiologicznych kładą nacisk na stosowanie u pacjentów tzw. leków złożonych czyli zawierających w jednej tabletce 2 lub 3 leki. Badania dowodzą, że im mniejsza liczba tabletek tym skuteczność terapii i przestrzegania zaleceń lekarskich jest większa a ryzyko wystąpienia działań niepożądanych leków mniejsze.

Leki należy stosować o stałych wyznaczonych przez lekarza porach. Ma to szczególne znaczenie przy lekach na nadciśnienie. Przyjmując tabletkę rano, zabezpieczamy organizm przed skokami ciśnienia w ciągu dnia. Czasem lekarz może zalecić dodatkową tabletkę również wieczorem by zapobiec niebezpiecznemu wzrastaniu ciśnienia w ciągu nocy.

Leki obniżające ciśnienie tętnicze jak każde inne mogą wywoływać działania niepożądane. Zawsze należy poinformować lekarza o niepokojących efektach działania leku. Wszelkie wątpliwości najlepiej omówić z lekarzem a nie z sąsiadką. (Haha Karolu – uwielbiam to zdanie, jest takie życiowe :))) pierwszy raz czytałam ten artykuł kilka dni temu podczas nocnego karmienia i odciągania mleka, gdzieś o 3 nad ranem, pół przytomna – mamy zrozumieją 😉 jak doszłam do tego zdania to zaśmiałam się na głos i oprzytomniałam. A tak na poważnie, dobrze to znam! Obecnie pacjenci zamiast z lekarzem działania leków omawiają z koleżanką z forum internetowego czyli przysłowiową sąsiadką… ! – Nicole)

Nie należy samodzielnie odstawiać leków, lub modyfikować terapii. Prawidłowe wartości ciśnienia uzyskane po włączeniu leków nie upoważniają do zmniejszenia dawki leku, brania tabletki co 2 dzień (tak znam takie przypadki) lub odstawienia leku.

Niektóre leki stosowane z powodu innych chorób lub dolegliwości mogą wpływać na ciśnienie tętnicze lub wchodzić w interakcje z lekami obniżającymi ciśnienie. Do leków często stosowanych, dostępnych bez recepty należą „preparaty na przeziębienie”. Wiele z nich, w swoim składzie zawiera pseudoefedrynę. Substancja ta może powodować wzrost ciśnienia tętniczego i przyspieszenie czynności serca. Dlatego, osoby z rozpoznanym ciśnieniem takich preparatów powinny unikać lub stosować je bardzo ostrożnie.

 

Mam nadzieję, że choć trochę przybliżyłam Wam temat nadciśnienia – choroby cywilizacyjnej, na którą choruje niestety coraz więcej osób. Jeszcze raz namawiam Was do zmiany nawyków żywieniowych, wprowadzenia aktywności fizycznej i rzucenia papierosów. To naprawdę opóźnia rozwój nie tylko nadciśnienia ale też innych chorób. W kolejnych artykułach opowiem Wam o sytuacjach szczególnych, a przy tym tylko kobiecych związanych z nadciśnieniem – nadciśnieniu tętniczym w ciąży i nadciśnieniu po menopauzie.

 

 

Autor – lek.Karolina Zych-Rozpędowska

Opracowane na podstawie:

2018 ESC/ESH Guidelines for the management of arterial hypertension

Zasady postępowania  w nadciśnieniu tętniczym  — 2015 rok Wytyczne Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego

 

 

 

20 komentarzy

  1. “Czasem mam wrażenie, że autentycznie przynudzam swoim pacjentom w gabinecie ciągle gadając o utarcie wagi, regularnym zdrowym jedzeniu, uprawianiu sportów itp.” ❤️😂👍🏽

  2. Choruje na nadciśnienie od 6 roku życia, teraz chcę zostać Mamą i czekałam na te seria artykułów o nadciśnieniu. Świetny 🙂 przypomniał mi co nie co i z niecierpliwością czekam na kolejny odnośnie ciąży 🙂

  3. “Wszelkie wątpliwości najlepiej omówić z lekarzem a nie z sąsiadką” 😀

  4. szelkie wątpliwości najlepiej omówić z lekarzem a nie z sąsiadką – MYŚLE ŻE TO TO ZDANIE 🙂

  5. Znakomity artykuł, zawiera wiele rzeczowych i co najważniejsze prawdziwych informacji. Problem Nadciśnienia to niestety choroba najpopularniejsza w XXI wieku nie mówiąc już o jej powiklaniach, trzeba dążyć do edukacji pacjentów nt. profilaktyki oraz prawidłowego stosowania się do leczenia zleconego przez lekarza. Proszę więcej takich artykułów! Pozdrawiam

  6. Wszelkie wątpliwości najlepiej omówić z lekarzem a nie z sąsiadką.

  7. “Mówimy wtedy o „nadciśnieniu białego fartucha” czyli reakcji „stresowej” organizmu na wizytę lekarską, która niemal zawsze skutkuje bardzo wysokimi wartościami ciśnienia. ” – jak by nie było połowa społeczeństwa niewiadomo dlaczego boi się lekarzy bo coś wykryja, po to jest Lekarz żeby nam pomóc.

  8. “Aby jak najczytelniej przedstawić normy posłużę się tabelką z Segregatorów medycznych dla kobiet i dla mężczyzn”- sądzę że te zdanie podobało się najbardziej 😉

  9. U mnie problemy z nadciśnieniem zaczęły się pod koniec ciąży. Możecie napisać coś na nadciśnieniu, które pojawia się w ciąży i zostaje po.

  10. “Wszelkie wątpliwości najlepiej omówić z lekarzem a nie z sąsiadką”. 😀

  11. Czekam na astykuł o nadciśnieniu w ciązy… Własnie mam tę przypadlość, choc odzywiam się zdrowo, spaceruję…do tego bardzo wysoki puls, a przed ciążą nigdy nie miałam takich problemów. Dlaczego tak się dzieje? 🙁

  12. Czytelniczka

    Skąd inne zalecenia dotyczące spożycia alkoholu przez kobiety i mężczyzn?

    • Kobiety trochę inaczej metabolizują alkohol. Kobieta ważąca tyle samo co mężczyzna, która wypije tyle samo alkoholu co mężczyzna wchłonie go znacznie więcej, przez to negatywny wpływ alkoholu będzie u niej tez większy☹️

  13. Bardzo przydatny artykuł, męczę się z ciśnieniem już od 15 roku życia :/ teraz jestem w 8 miesiącu ciąży i bardzo niecierpliwie czekam na artykuł dotyczący nadciśnienia w ciąży 🙂 !

  14. Ja mam „problem” w drugą stronę, co prawda nie ma czegos takiego jak za niskie ciśnienie, ale mając 90/50, w porywach do 100/60 często się czuję jak śnięta ryba 😉 co więcej, kawa mi ciśnienia nie podnosi 😀

    • Jest taka jednostka jak niedociśnienie. Ale na kawę bym nie liczyła, bo wbrew powszechnej opinii kawa ciśnienia nie podnosi:) kawa obniża ciśnienie a podnosi tętno! po kawie więcej się sika, a każde zwiększone oddanie moczu powoduje spadek ciśnienia! Ciśnienie podnosi woda☺️ Oczywiście nie jakoś bardzo, ale jak czujesz się jak śnięta ryba wypij 2 szklanki wody

  15. Bardzo dobry artykuł! Mam synka prawie 2-letniego ,który ma wady wrodzone układu moczowego A przede wszystkim nerek. Co się z tym wiąże od urodzenia ma nadciśnienie tętnicze, przyjmuje leki na stałe. Jakże jest ciężko zaobserwować po takim maluszki że się źle czuje, bo przecież sam nie powie. Na szczęście już znam na tyle swoje dziecko że potrafię mniej więcej ocenić o co chodzi. Dziękuję za artykuł 😉 ps. Może kiedyś napiszcie o chorobach nerek 🙂 pozdrawiam 😉

  16. Dzięki za fajne podsumowanie niby to 120/80 jest modelowe ale ja np mam troszkę niższe i lekarz mi powiedział że nie powinnam się tym przejmować.

  17. Ja bym bardzo chciała poczytać o PIH. Czy w ogóle starać się o kolejną ciążę. Naczytałam się jak nadciśnienie ciążowe ( u mnie ok. 36 tygodnia 140/90 do 160/100) rzutuje na przyszłość ( zwielokrotnione ryzyko zawału, udaru, cukrzycy i u matki i u dziecka ) i jestem przerażona. Od tego czasu mocno zadbałam o swoje zdrowie schudłam 14 kg ( waga w normie ), odżywiam się bardzo zdrowo, maszeruję po kilka-kilkanaście km dziennie. Dodam, że po metyldopie ciśnienie było opanowane do 120/80 z reguły. Czasami wzrastało. Przy porodzie wszystko było ok ( próba porodu siłami natury, niestety pełne rozwarcie, a głowka nie zeszła i cc). Po cc bez leków wszystko ok do 5 doby. W 5 dobie wypis z ciśnieniem 160/90 ( od razu czułam, że coś nie tak ), w domu 220/110. Lekarz leczył mnie na telefon. Ciśnienie powoli opadało, po 3 tygodniach było już ok i odstawiłam metyldopę. Nie mam pojęcia od czego ten skok, ponadto przez całe 5 dni w ogóle nie spałam i doszedł mega stres. Potem na tym tle rozwinęła się nerwica ( skoki ciśnienia 180/100), opanowane psychoterapią. Szczerze mówiąc zupełnie nigdzie nie mogę uzyskać fachowej porady, bardzo chciałabym drugie dziecko i tym bardziej się tym gryzę.

  18. Często mówisz o prawach kobiet w ciąży, dlatego kiedy zobaczyłam ten materiał pomyślałam o Tobie. Jak będziesz miała chwilę, proszę Cię obejrzyj https://youtu.be/7yPeeiHQgv4

    Piszę tutaj, bo z tego co pamiętam osobiście zatwierdzasz komentarze 😊

Zostaw komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*