PCOS u młodzieży

PCOS u młodzieży

Pamiętacie jak przychodziła „baba do lekarza” w artykule Nicoli o zespole policystycznych jajników (PCOS) (Zespół policystycznych jajników ) ? Taka normalna, generalnie zdrowa kobieta z rozpoznaniem PCOS i obawą o swoją płodność.

Tym razem przychodzi kobieta, ze swoją córką, ale ich obawy są inne – mamę niepokoją nieregularne miesiączki, a córkę nadmierne owłosienie i nasilony trądzik. Część lekarzy powie: „to norma, niektóre dziewczynki tak dojrzewają” inni skierują do ginekologa podejrzewając możliwość PCOS, jeszcze inni wyślą ją do endokrynologa w celu oceny panelu hormonalnego. Które postępowanie jest słuszne? W sumie to każde po trochu. Poniżej opiszę największe problemy w diagnostyce APCOS czyli zespołu policystycznych jajników u młodzieży (ang. adolescent polycystic ovary syndrome).

Jak pamiętacie z artykułu Nicole, aby rozpoznać PCOS u kobiet muszą być obecne minimum 2 z 3 kryteriów Rotterdamskich (2003):

obraz USG charakterystyczny dla PCO tzw. PCOM ang. polycystic ovarian morphology(u kobiet dorosłych jest to charakterystyczny wygląd wielotorbielowatego jajnika z pęcherzykami ułożonymi obwodowo jak sznur korali i/lub objętość jajników >10mL)
zaburzenia miesiączkowania rzadkie menstruacje (oligomenorrhea), nieregularne i bezowulacyjne cykle (stąd m.in. problem z zajściem w ciążę)
cechy kliniczne i/lub biochemiczne(wyniki laboratoryjne) nadmiaru męskich hormonów płciowych(androgenów) – np. nadmierne owłosienie typu męskiego (hirsutyzm), trądzik, łysienie typu androgenowego (alopecia), obniżenie barwy głosu.

Te kryteria nie są jednak wystarczające w przypadku dziewcząt, które nie zakończyły procesu dojrzewania. Badania pokazują, że w okresie dojrzewania u normalnych zdrowych dziewczyn MOŻE występować przejściowy nadmiar męskich hormonów płciowych (głównie testosteronu), powodujący przejściowo występowanie objawów hirsutyzmu czy trądziku. Co więcej jajniki dziewcząt dojrzewających mogą być powiększone. PCOM stwierdzono u 40% zdrowych dziewcząt 2 lata od pierwszej miesiączki, a u 33,3% nawet 4 lata po pierwszej miesiączce, bez jakichkolwiek innych objawów I nieprawidłowości metabolicznych związanych z PCOS (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20650451)

Czy w takim razie możemy w ogóle rozpoznawać APCOS czy jedynie podejrzewać zwiększone ryzyko rozwoju PCOS w przyszłości? A może dać tym dziewczynom święty spokój i za diagnostykę zabrać się po zakończeniu dojrzewania?

Najnowsze międzynarodowe wytyczne dotyczące dziewcząt (International Consortium of Paediatric Endocrinology ICPE i Clinical Practice Committee for the diagnosis of PCOS in adolescents) zawierają kryteria znacznie ostrzejsze niż te dla kobiet. Zostały one podzielone na trzy grupy:

1) WYMAGANE: nieregularne miesiączki/rzadko występujące miesiączki; nadmiar męskich hormonów płciowych (zarówno wyniki laboratoryjne jak i objawy kliniczne);

2) DODATKOWE: PCOM, nasilony trądzik nie poddający się standardowemu leczeniu dermatologicznemu;

3) NIE ZALECANE:otyłość, insulinooporność, hiperinsulinemia, inne biomarkery markery (AMH – anti-Mullerian hormone, stosunek testosteronu do dihydrotestosteronu- T/DTH ratio), rogowacenie ciemne.

Dodatkowo pacjentka powinna być 2 lata po pierwszej miesiączce (menarche), dlatego że w ciągu pierwszych dwóch lat od menarche fizjologiczne są nieregularne I bezowulacyjne cykle. Niemniej jednak wytyczne American Academy of Pediatrics (AAP) podkreślają, że każde cykle krótsze niż 19 dni lub dłuższe niż 90 dni są cyklami nieprawidłowymi i nie powinno się ich ignorować niezleżnie od czasu jaki upłynął od menarche. W takiej sytuacji niezwłocznie należy zgłosić się do lekarza na planową wizytę, a najlepiej do lekarzy – zarówno ginekologa jak i endokrynologa dziecięcego.

W ocenie hormonalnej powinno brać się pod uwagę podwyższenie testosteronu >55ng/dL (czyli stężenie takie jak u kobiet) oraz podwyższenie współczynnika wolnych androgenów (ang. FAI free androgen index).

PCOM zostało uznane za kryterium o wartości dodatkowej, ale nie powinno ono stanowić podstawy rozpoznania. Dodatkowo wielotorbielowatość często jest obserwowana w okresie dojrzewania, dlatego w tej grupie wiekowej oceniamy objętość jajnika w celu rozpoznania PCOM. Objętość jajników u dziewcząt powinna wynosić >12mL.

W celu postawienia diagnozy wymagane jest spełnienie przez pacjentkę wszystkich wymaganych kryteriów.

Linki do oryginalnych wytycznych:

http://pediatrics.aappublications.org/content/136/6/1154

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/29156452

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25833060

Ma to na celu ograniczenie nadrozpoznawalności APCOS, jednak bez ryzyka przeoczenia pacjetnek z podwyższonym ryzykiem rozwoju PCOS w przyszłości czy pełnoobjawowym APCOS. U takich pacjentek wdrożenie wczesnej profilaktyki i terapii zaburzeń związanych z PCOS, może zaoszczędzić w przyszłości wielu stresów, między innymi z niepowodzeniami z zajściem bądź utrzymaniem ciąży, ale także z innymi powikłaniami:

  1. Ze względu na rzadkie miesiączki czyli rzadkie złuszczanie się błony śluzowej macicy (endometrium) może dochodzić do nadmiernego rozrostu endometrium. Prawdopodobnie z tego powodu, do pary z zaburzeniami proporcji między hormonami płciowymi występującymi w PCOS, pacjentki są bardziej narażone na raka endometrium.
  2. Cukrzycą typu II oraz cukrzycą ciężarnych.
  3. Otyłością oraz zespołem metabolicznym.
  4. Chorobami układu sercowo-naczyniowego.

A jak wygląda leczenie APCOS?

Jak to już było powiedziane w artykule odnośnie PCOS u kobiet:

„W leczeniu PCOS – jedną z najważniejszych metod jest … AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA i DIETA. Udowodniono, że kobiety, które obniżą masę ciała (oczywiście tylko te, które pierwotnie przy rozpoznaniu mają nadwagę) mają dużo większe szanse na naturalne poczęcie bez pomocy lekarzy oraz na poprawę regularności cykli miesięcznych, nie mówiąc już o oczywistym, czyli o poprawie metabolizmu (tolerancji) glukozy.”

U części pacjentek lekarz może też zalecić metforminę, ale bez zmiany stylu życia to leczenie nie będzie miało sensu.

Dodatkowo u niektórych pacjentek można stosować leczenie hormonalne – o jego włączeniu zadecyduje ginekolog lub endokrynolog dziecięcy.

 

autor artykułu – lek. Monika Milczarek – mama, lekarka, rezydent pediatrii.

42 komentarze

  1. Świetny artykuł, napisane wszystko bardzo zrozumiale! Nigdy wcześniej o PCOS nie słyszałam 🙈

  2. Diagnozę usłyszałam w wieku 18 lat. Od początku wprowadzone leczenie hormonalne (przez ok. 2 lata). Po tym czasie postanowiłam odstawić leki, ponieważ źle się po nich czułam.
    Starałam się trzymać dietę i zdrowy tryb życia (nie zawsze wychodziło).
    Lekarz groził mi palcem, że na własne życzenie nie będę mieć dzieci. Był w błędzie.
    Dziś mam niespełna 25 lat i jestem w 7 msc ciąży.
    PCOS to nie wyrok.

  3. Mam dwie wątpliwość, Co to znaczy kryteria nie zalecane, czyli że dany czynnik nie powinien wystąpić czy że się go nie bierze pod uwagę?

    I czym jest PCOM?

    Będę wdzięczna za odpowiedź;)

  4. PCOM już znalazłam, jakieś zaćmienie umysłu;)

  5. Witam 🙂 PCOS stwierdzono u mnie w wieku 15-16 lat, czy to prawda że PCOS może samoistnie zniknąć przy pierwszej ciąży lub do 21 roku życia?

    • To nie do końca tak że pcos zanika, tylko u tych kobiet u których objawy były wynikiem dojrzewania, hormony się stabilizuje i objawy mina. I tak może być.

  6. Nie zapomnę jak kiedyś lekarz. Jak miałam lat 25 powiedział aa ma. Pani policystyczne jajniki damy tableteczki, bez dodatkowego wywiadu badań i sypnal tylko tekstem no raczej pani nie zajdzie w ciążę. A dziś mam 32 lat i piękna córkę a przed ciąża trafiłam w końcu na dobrego lekarza który tamtego wysmial

  7. Miałam 17 lat, gdy zdiagnozowano u mnie policystyczne jajniki. Towarzyszyło temu mnóstwo objawów: brak miesiączki nawet 3 miesiące, bałagan z hormonami, nadmierne owłosienie, trądzik, zakola. O wiecznych problemach z wagą nie wspomnę. Ale udało się – dziś mam lat 30 i wlaśnie oczekuję pierwszego dziecka (po wielu trudach, ale najważniejsze że się udało). Najsmutniejsze tylko jest to, że żaden lekarz nie wspomniał o tym, jaka ważna jest dieta i aktywność fizyczna. Dopiero lekarz, z pomocą którego udało się zajść w ciążę mnie uświadomił, ale od postawienia diagnozy minęło ponad 10 lat…

  8. Dobry wybór grafiki:)
    Ale ale
    Artykuł jeszcze lepszy.
    Zwięźle, konkretnie i zrozumiale.

  9. Brawo za edukację. Jak najwięcej osób powinno poznać Twojego bloga. Uważam że dział ginekologii w naszym społeczeństwie jest wstydliwy, otwierasz oczy oraz oświecasz umysł Polkom.
    Gratuluję pomysłu z promowaniem profilaktyki nowotworów. Pracuję w szpitalu onkologicznym i widzę jaka jest skala zachorowań.

  10. A czy jest możliwość że córka, jest narażona na PCOS jeśli jej mama ma ten zespół? Jak zachować się w takim przypadku. Czy profilaktycznie w wieku nastoletni iść z córką do ginekologa czy da się ją jakoś od tego uchronić?

    • Pcos jest złożonym zespołem. W jego rozwoju biorą udział czynniki środowiskowe jak i genetyczne. Jeśli u córki obserwujemy cechy sugerujące pcos – warto zabrać ja do ginekologa lub endokrynologa chociażby żeby wykonać badania hormonalne i aby lekarz ocenił obecne kryteria. Jednak nie istnieje prostą zależność jak matka miała to i córka będzie mieć. Trzeba obserwować i edukować swoje dziecko w obserwacji własnego cyklu, rozumieniu swojego ciała tak aby nastolatka wiedziała też co powinna zgłaszać jako nieprawidłowe i nie zignorowała objawów chorobowych. Ale to dotyczy nie tylko pcos a całej sfery ginekologicznej u młodych kobiet. My matki musimy nauczyć je, wytłumaczyć i wysłuchać ich obaw. ☺

  11. PCOS stwierdziła u mnie ginekolog, kiedy miałam 28 lat i powiedziała, że mogę mieć problemy z zajściem w ciążę. Zaleciła próbować przez rok, a w razie niepowodzenia zacząć leczenie. W ciążę zaszłam miesiąc później. Przy drugiej było podobnie, za pierwszym podejściem. Domyślam się, że każdy przypadek jest inny, ale warto pamiętać, że PCOS to nie wyrok.

  12. Ja zbagatelizowałam pierwsze objawy PCOS (miesiączki co około 4-6 MSC, trądzik, nadwaga, później otyłość, nadmierne owłosienie, również te w bardzo nietypowych dla kobiet miejscach). Ma to teraz ogromne konsekwencje zdrowotne. Wywołało to u mnie insulionoopornosc i stan predcukrzycowy, niealkoholowe stłuszczenie wątroby, zapalenie trzustki. Zrobilo się z tego błędne koło, które bardzo ciężko jest zatrzymać.
    W najbliższym czasie mam plany macierzyńskie, trzymajcie kciuki, aby poszło sprawnie, ale wiem, że bez pomocy lekarzy nie znajdę w ciążę. A wszystko przez PCOS, którego pierwsze objawy miałam w wieku 13 lat! (Diagnoza w wieku lat 16).

    Proszę więc dbajcie o siebie i dbajcie o swoje dzieci! Nie bagatelizujcie “błahych” spraw!

  13. jakie hormony należy zbadać w związku z nadmiernym owłosieniem? niestety lekarz rodzinny nie może mi dać skierowania na takie badania (to jeszcze rozumiem) ale szkoda, że nawet nie podpowie jakie badania należy zrobić prywatnie..

    • Po pierwsze – nie każde nadmierne owłosienie to hirsutyzm. Najlepiej jest udać się do endokrynologia lub ginekologa który po osobistym zbadaniu, oceni co warto oznaczyć w krwi. W oddziale robimy pełny panel hormonalny aby wykluczyć hiperandrogenizmu pochodzenia nadnerczowego,inne przyczyny hiperandrogenizmu lub jego objawów (np usg brzucha i miednicy mniejszej), czy dodatkowo występuje insulinoopornosc itp. Natomiast niezbędne jest zobaczenie pacjentki i osobiste zbadanie.

  14. O swoim PCOS wiem od 16 r.ż., czyli od 10lat.
    Obecnie jestem w ciąży i zaszłam w 1 cyklu po odstawieniu hormonów. Mam nadzieję, że kiedyś z drugą ciąża tak samo uda się szybko zajść. Szkoda, że na PCOS nie ma super lekarstwa raz na zawsze.

  15. W wieku 17lat również usłyszałam od lekarza że mam policystyczne jajniki, teraz mam 23 lata i 4 miesięczną córeczkę która jest wcześniakiem ale udało się 😊

  16. Po pierwsze zdjęcie super. Po drugie treść w zupełności zrozumiała, która pewnie pomoże niejednej dziewczynie i osobom, które będą chciały pomóc.

  17. Malutkie sprostowanie objetosc jajnikow u nastolatki powinna byc mniejsza niz (<) 12ml, pewnie omylkowo pojawil sie odwrocony znak 😉 Pozdrawiam 😊

  18. Rok temu potwierdzili mi policystyczne jajniki mam 23 lata. Mając 17 lat pojawił mi się torbiel który się wchłonal po tabletkach hormonalnych. No i tak przez wiele lat a chodziłam do endokrynologa a to go ginekologa i mnie odsylali jeden do drugiego. Niestety to powraca jak bumerang. Moje miesiączki są wciąż nieregularne. Musiałam również zmieniać ginekolog ów poniewaz zbyt dobrze mnie nie traktowali teraz jestem po 6 miesięcznej “terapii” leczenia przez tabletki antykoncepcyjne mojego problemu z torbielami. Narazie z wizytą się wstrzymam (zobacze czy bez tabletek mój organizm da radę sam z owulacja). Nie wspomniałam ale mam histurcyzm hiperprolaktymenie oraz hiperandrogenizm.

  19. Mam PCOS, odkąd pamietam borykałam się z nadmiernym owłosieniem, później mocnym trądzikiem… Jako nastolatka byłam u lekarza ginekologa, pani doktor powiedziała, że taka moja natura, że takie mam owłosienie i ona na moim miejscu zafarbowała by sobie włosy np pod pachą na zielono lub czerwono!!! Nigdy nie zapomnę tych słów! To było ponad 10 lat temu! Wtedy jako nastolatka z bólem serca wróciłam do domu i niewiele z tym zrobiłam bo przecież to natura… po kilku latach na wizycie u bardzo dobrego ginekologa wykryto mi torbiel o wielkości pomarańczy… leczenie hormonalne pomogło 🙂 problem z owłosieniem dalej mam… Myslalam ze nigdy nie będę miała dzieci, już byłam z tym pogodzona, jestem mama 6 mc synka 🙂

  20. Ja usłyszałam jak miałam lat 16 – wstępną diagnozę, pokrytą później 2 pobytami w szpitalu na pełen pakiet badań, bo wszystkie leki działały tylko 1 – 2 cykle. Już wtedy usłyszałam “dziecka to tu raczej nigdy nie będzie i mam zaczynać najlepiej zaraz bo każdy rok to mniejsze szanse” Ostateczne zmęczona nastolatka przeszłam na kilka lat na antykoncepcje. Od 2 lat bezskutecznie sie staram. Ale staram sie być silna bo powoli idziemy z moją nową GIN do przodu! Na razie 2 biochemiczne ale może w końcu sie uda!

    • Spokojnie kilku lekarzy przekreslilo moje szansze na macierzyństwo. Trafilam do kolejnego który od razu podjal się leczenia Femara i to duze dawki. Szybko cieszylam sie córeczka. Teraz po kilku latach myslalam że znowu czeka mnie leczenie a tu grom z jasnego nieba. Nieplanowana ciaza….

Zostaw komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*