Profilaktyka raka szyjki macicy

Profilaktyka raka szyjki macicy

Rak szyjki macicy czasami nazywany jest cichym zabójcą kobiet. Skąd to porównanie? Wynika to z tego, że nowotwór ten bardzo długo nie daje żadnych objawów. A gdyby był rozpoznany w tym pierwszym, bezobjawowym okresie u ponad 90% kobiet można by uzyskać pełne wyleczenie.
Późne objawy raka szyjki macicy to przede wszystkim nieprawidłowe krwawienia z dróg rodnych, krwawienia po stosunku, upławy które niekiedy są mylone z infekcją (i miesiącami leczone lekami bez recepty – zamiast udać się do ginekologa… długo by gadać… ale między innymi dlatego, uważam że leki na infekcje pochwy NIE powinny być dostępne bez recepty,  ponieważ zaburzają one naszą czujność onkologiczną).

Zapamiętaj – jeżeli masz nieprawidłową wydzielinę z pochwy, krwawienia – PIERWSZE co trzeba zrobić to udać się do ginekologa lub położnej i wykonać cytologię szyjki macicy – nie dlatego, że cytologia powie nam coś o infekcji… nie – cytologia zasadniczo nie mówi nic o rodzaju infekcji – ale pomoże nam wykluczyć najbardziej niebezpieczną przyczynę nieprawidłowej wydzieliny z pochwy.

Oczywiście, jeżeli masz aktualną cytologię szyjki macicy to szanse, że wydzielina jest wynikiem inwazyjnego raka szyjki macicy – są małe. Więc nie panikujmy.
Ale… co to jest aktualna cytologia szyjki macicy?

Tu zaczynają się ogromne schody. I powiem wam szczerze, że na to pytanie nie da się odpowiedzieć tak jednoznacznie.
Chciałabym wam powiedzieć – róbcie cytologię raz na rok to na pewno będzie zawsze aktualna.
Jest w tym ziarno prawdy – i jest to całkiem dobre podejście. Stosowane przez sporą część ginekologów w Polsce.
Dlaczego nie przez wszystkich, zapytacie?
Bo nie ma żadnych oficjalnych wytycznych, że cytologię trzeba wykonywać u zdrowej, nieobciążonej kobiety raz na rok.

Obecnie obowiązujące wytyczne odnośnie badań profilaktycznych raka szyjki macicy Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników – pozwalają nawet na badania przesiewowe raz na 5 lat (!) jeżeli zarówno wynik cytologii i badanie DNA HPV jest prawidłowe.

Oto link do wytycznych dla zainteresowanych.

http://www.ptgin.pl/index.php/content/download/9516/140572/file/Aplikacja%20testów%20molekularnych%20identyfikujących%20DNA%20HPV%20HR%20w%20profilaktyce%20raka%20szyjki%20macicy.pdf

Z drugiej strony według programu profilaktyki raka szyjki macicy ustalonego przez Narodowy Fundusz Zdrowia – profilaktyka raka szyjki macicy to cytologia raz na trzy lata u kobiet między 25 a 59 rokiem życia. O badaniach DNA HPV nie ma wzmianki.

Jedno co musicie wiedzieć to, że te powyższe wytyczne dotyczą programu skriningowego – czyli badań w populacji kobiet bez objawów-  jeżeli ginekolog uzna za konieczne to może pacjentce ( w ramach NFZ) pobierać cytologię nawet na każdej wizycie. Czy to ma sens, to już inne pytanie.

Jak widzicie – jest ogromne jak to się mówi „pomylenie z poplątaniem” bo

Społeczeństwo i spora część ginekologów – wam mówi cytologia raz na rok.
NFZ mówi raz na trzy lata a
PTGiP mówi – że jak wykonamy pełną diagnostykę to nawet raz na pięć lat.

(wytyczne w innych krajach są jeszcze inne – ale to też inny temat, chce się dzis skupić na naszym polskich realiach i wytycznych)

Część z was pewnie się już pogubiła i myśli sobie

Dobra Nicola nie mieszaj tylko powiedz, jak często u siebie byś wykonała badania, znając te wszystkie wytyczne.”

No więc odpowiedz brzmi – cytologię wykonuje u siebie – oczywiście nie sama sobie 😉 raz na rok. I jest ku temu tylko jeden powód – ponieważ czułość cytologii w najlepszym wypadku (najlepiej pobrany materiał, dobrze przechowany materiał, odpowiednie laboratorium i doświadczony lekarz opisujący badanie) – sięga 70%.

Na szczęście rak szyjki macicy jest nowotworem, który rozwija się wiele lat. Więc załóżmy, że jednego roku go nie rozpoznamy – a szanse są niestety większe niż 30% (tak wiem to przerażające) – to wtedy wykonując badanie za rok, załapiemy go prawdopodobnie jeszcze na etapie, kiedy będzie można go skutecznie leczyć.

Czy to co wam w ostatnim akapicie napisałam, jest w pełni zgodne z oficjalnymi wytycznymi? Nie. Ale wiem, że wiele autorytetów ginekologii ma takie same zdanie jak ja i dlatego odważyłam się to napisać – z resztą od nich takie myślenie zaczerpnęłam.

Warto podkreślić, że robiąc badanie raz na rok – na pewno sobie nie szkodzicie, co najwyżej z waszego domowego budżetu ubędzie 50zł (bo mniej więcej tyle kosztuje klasyczna cytologia szyjki macicy wykonana prywatnie).

Tyle słowami wstępu a teraz przejdźmy do konkretnych pytań i odpowiedzi, spraw które was nurtują odnośnie cytologii.

„Nicola często mówisz, że cytologia musi być wykonana szczoteczką cytologiczną a nie wacikiem– dlaczego? No i co zrobić jak nasz ginekolog nie używa szczoteczki?”

Powodów dlaczego cytologia powinna być pobrana specjalną szczoteczką a nie wacikiem zasadniczo jest dwa:
1. Tylko tym sposobem pobierzemy komórki zarówno z kanału szyjki macicy jak i z tarczy,
2. Aby uzyskać dużą (wystarczającą) ilość komórek do oceny trzeba użyć szorstkiego narzędzia, które nie dotyka a nieco narusza ciągłość tkanki.

(Wytłumaczyłam wam to dokładnie w tym filmie…

Dlaczego cytologię szyjki macicy powinno się pobierać specjalna do tego szczoteczką?

Posted by Mamaginekolog on Wednesday, 24 January 2018

A co zrobić jeżeli wasz lekarz pobiera wacikiem a nie szczoteczką? Tego nie wiem. Ale pozwolę sobie zacytować mojego szefa, mój ginekologiczny autorytet  – odpowiedź brzmi – „zmienić lekarza”.
Bo wytyczne już od 2006 roku są jednoznaczne, że cytologia szyjki macicy musi być pobierana specjalnym do tego narzędziem a nie wacikiem.

„Czy to normalne, że po cytologii mam plamienie?”

Tak, to całkiem częste i normalne. Samo plamienie po cytologii nie jest niepokojącym objawem – zdarza się u około połowy pacjentek i nie powinno trwać dłużej niż dwa dni. Wynika właśnie z tego, że używając szczoteczki nieco naruszamy tkankę tarczy i kanału szyjki macicy i w szczególności u kobiet z ektopią (zwaną potocznie nadżerką) może tak się zdarzyć.

„No właśnie, ginekolog powiedział że mam nadżerkę – czy to coś strasznego”

Prawidłowo nazywa się to ektopią i jest to bardzo częste. Więcej o tym pisałam tu.

“Nadżerka” – szyjki macicy

Zasadniczo, jeżeli masz ektopię i twoja cytologia jest prawidłowa, to nie masz powodu do zmartwień. Chyba, że z powodu tej zmiany masz plamienia z dróg rodnych lub upławy, to wtedy można ektopię leczyć – zaczynamy od leczenia przeciwzapalnego. Warto wykonać posiew z kanału szyjki macicy, aby stosować celowane leczenie. (Posiew inaczej zwany wykazem wykonuje się wacikiem, jest to inne badanie niż cytologia) Obecnie bardzo odchodzi się od usuwania ektopii różnymi metodami – wypalanie, wymrażanie. Bezobjawową ektopię się „zostawia w spokoju”.

„Nicola, kiedyś dostawałam wyniki cytologii i było napisane grupa I, czasami II, a teraz te wyniki takie dziwne, nic z tego nie rozumiem”

Świetnie, że to zauważyłaś – to znaczy, że masz dobrze opisaną cytologię. Przez większość ubiegłego wieku obowiązywał system opisu cytologii według Papanicolau – klasyfikował on cytologię na 4 grupy – dwie pierwsze prawidłowe, dwie drugie wymagające dodatkowej diagnostyki.
Zauważono jednak, że ten system ma wiele niedociągnięć i grupa ekspertów., która spotkała się w 1988 roku w mieście Bethesda w USA, stworzyła nowy lepszy (ale również nieco bardziej skomplikowany) system opisu rozmazów komórek z szyjki macicy. System ten nazwali systemem Bethesda, następnie podlegał on kilku modyfikacjom ale w połowie lat 2000 stał się już obowiązującym systemem opisu cytologii szyjki macicy.
Opisywanie wam jak czytać cytologię za pomocą systemu Bethesda, według mnie wykracza poza coś co powinna potrafić pacjentka, więc nie będę wam tym głowy zaprzątać, bo przeczytacie i za chwilę zapomnicie. Ale… podsumowując system Bethesda klasyfikuje cytologię na prawidłową lub nieprawidłową ( ASC-US, ASC-H, LSIL, HSIL) – takie wyniki są wskazaniem do dalszej diagnostyki czyli kolposkopii i/lub typowania DNA HPV.

„O!Napisałaś do HPV, wciąż się o tym słyszy w kontekście raka szyki macicy – o co chodzi? Czy dobrze rozumiem, że wirusy wywołują raka? Czyli rakiem można się zarazić?”

Obecnie wiemy, że ponad 90% raków szyjki macicy jest wywołane przez wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV) – oznaczenie czy kobieta jest zakażona jednym z wysoko onkogennych podtypów tego wirusa (w szczególności genotypy 16 i 18) zwiększa wczesną wykrywalność oraz umożliwia dostosowanie postępowania profilaktyczno-leczniczego do danej kobiety.

Ważne: Nie u każdej kobiety, która jest nosicielem wirusa HPV (nawet wysoce onkogennego) rozwinie się rak szyjki macicy – ma ona jednak większe ryzyko i powinna skrupulatnie pilnować badań profilaktycznych.

HPV zarażamy się głownie przez kontakty seksualne. Prezerwatywy tyklko w małej mierze chronią przez zakażeniem. Zdarzają się również infekcje HPV u dziewic – można zatem zakładać, że istnieje możliwość innych dróg zakażania, ale główną drogą zakażenia HPV pozostają kontakty płciowe.
Istnieje możliwość szczepienia przeciwko HPV – jest kilka szczepionek na rynku i są one szczepionkami zalecanymi dla dziewczynek lub kobiet, które jeszcze nie rozpoczęły współżycia.
Szczepionka jest również zalecana u chłopców, ze względu na to, że dodatkowo chroni przed zachorowaniem na kłykciny kończyste oraz inne nowotwory.

Ponieważ wirus HPV może przenikać przez łożysko w trakcie ciąży – to zakażenie HPV nie jest wskazaniem do cięcia cesarskiego. U kobiet z nieprawidłowymi zmianami na szyjce macicy wiele ekspertów poleca poród siłami natury – ponieważ dodatkowo dochodzi do złuszczenia nabłonka i może mieć to w pewnym stopniu działanie terapeutyczne.

„Warto robić typowanie HPV, u kogo jest to zalecane?”

To również nie jest najprostsze pytanie. Bo są różne schematy badań – w linku który wam powyżej wkleiłam, macie nieco więcej na ten temat. Ale na pewno zaleca się typowanie HPV u kobiet u których cytologia wyszła nieprawidłowo – ASC-US, ASC-H, LSIL, HSIL.

„Takie pytanie techniczne, czy do cytologii trzeba się jakoś przygotować, czy musi być konkretnego dnia cyklu?”

Do cytologii nie trzeba się specjalnie przygotowywać, wskazana jest normalna codzienna higiena przed badaniem. Nie wolno płukać lub myć pochwy wewnątrz (nie wolno tego robić nigdy ale przed cytologią to już absolutnie). Na 48h przed nie wolno współżyć ani stosować leków dopochwowych.

Co do dnia cyklu to, czasami się mówi aby było to conajmniej 5 dni po i 5 dni przed miesiączką – niestety ciężko tak idealnie trafić – więc prawda i rzeczywistość jest taka, że cytologię można wykonać każdego dnia cyklu kiedy nie ma miesiączki.

U kobiet po menopauzie, nabłonek pochwy oraz szyjki macicy jest zanikowy – dlatego warto rozważyć przygotowanie komórek do badania stosując miejscowo probiotyki i estrogeny (jest to decyzja waszego lekarza indywidualnie dopasowana do konkretnej pacjentki)

„Od kiedy do kiedy trzeba pobierać cytologię?”

Program profilaktyczny NFZ przewiduje zakres wieku kobiet od 25 roku życia do 59 roku życia. Inne wytyczne mówią, aby pobierać cytologię u każdej współżyjącej kobiety. Czyli najlepiej rozpocząć badania profilaktyczne w przeciągu roku od rozpoczęcia wspołżycia.

U dziewic – powinno się spróbować pobrać cytologię po 25 roku życia, zależnie od budowy błony dziewiczej jest to zazwyczaj możliwe.

Badanie powinniśmy wykonywać na pewno do 59 roku życia a nawet według innych wytycznych do 69 roku życia.

„Nicole, a co u kobiet w ciąży, lub kobiet karmiących – słyszałam, że nie wolno wtedy pobierać cytologii.”

TO NIEPRAWDA! Według polskich wytycznych PTG oraz refundacji NFZ, KAŻDA kobieta w ciąży powinna mieć pobraną przynajmniej raz cytologię. Zazwyczaj robi się to na jednej z pierwszych wizyt, ale można pobrać i w drugim lub trzecim trymestrze jeżeli kobieta dopiero wtedy się zgłosi na wizytę.

Zatem w ciąży nie dość, że można to TRZEBA pobierać cytologię.

Rak szyjki macicy rozpoznany w ciąży niestety przebiega bardziej agresywnie i wczesna diagnostyka jest tu kluczowa.

W trakcie laktacji czyli podczas karmienia piersią MOŻNA pobierać cytologię. Pamiętam, komentarz mojego szefa na moim facebooku mamaginekolog – jakiś rok temu (bardzo rzadko Pan prof.W. komentuje, więc to było COŚ!) , gdzie jedna z was napisała, że lekarz nie chce jej pobrać cytologii bo ona karmi, karmiła już półtora roku i nie chciała jeszcze kończyć karmienia- wiecie co prof odpisał… „zmień lekarza”.

Jeżeli karmisz i w tym okresie przypada termin aby wykonać cytologię to można to badanie wykonać.

Zazwyczaj pobieram cytologię około pół roku po porodzie – dlaczego? Bo wtedy przypada mniej więcej rok od ostatniej cytologii (tej wykonanej na początku ciąży)  i nabłonek szyjki macicy jest już zregenerowany po porodzie– ale ponownie, to żadne oficjalne wytyczne. Jeżeli jest taka konieczność (np. cytologia w ciąży była nieprawidłowa) to można cytologię już pobrać na wizycie po połogu czyli 6 tygodni po porodzie.

„Na koniec powiedz, co to takiego ta cytologia płynna?”

Cytologia – może być wykonana na dwa sposoby:

Cytologia klasyczna – „na szkiełko” lub

Cytologia płynna – komórki z szyjki macicy są transportowane do laboratorium w specjalnym płynnie. Cytologia płynna – ma tę zaletę, że można z tego materiału również wykonać typowanie DNA HPV oraz w razie konieczności barwić komórki na różne sposoby. Daje to nieco większe możliwości diagnostyczne.

Ale zasadniczo z analiz wynika, że oba rodzaje cytologii mają podobą czułość w rozpoznawaniu zmian dysplastycznych w przebiegu raka szyjki macicy.

 

PS. Za pomoc przy napisaniu tego artykułu dziękuje dwóm Magdom – jedna to fanatyczka chorób szyjki macicy wspaniała lek. Magdalena Grochecka, a druga to moja kochana Magda, zwykła mama – która stała się moją instakoleżanką i sprawdziła mi w środku weekendu błędy ortograficzne.

74 komentarze

  1. Hej dziewczyny. Tak czytam wasze opowieści i stwierdzam że ja naprawdę trafiłam na dobra Panią Ginekolog. Mieszkam w Belgii, ponad rok temu mialam zabieg wypalania szyjki macicy po złej cytologii. Po pol roku wynik cytologii idealny. Teraz wlasnie sie do wiedziałam że jestem w ciąży:) za kilka dni bede dzwonic do lekarza, ciekawa jestem czy któraś z Was miala taki przypadek ? Czy trzeba jakoś specjalnie o siebie dbać?

  2. Szczepionki na HPV? Gratulacje za podejscie i robienie kuku swoim corkom.

  3. Czy na typowanie wirusa HPV można dostać skierowanie? Czy tylko jest to płatna opcja?

  4. Witam czy warto zaszczepić córki szczepionka hpv czy to zbędny wydatek

  5. U mojej babci wykryto właśnie raka szyjki :(. Brak profilaktyki niestety . I teraz prośba bo oczywiście zostaliśmy z problemem sami i musimy znaleźć jakiś ośrodek onkologiczny. Polecasz jakiś w okolicach Warszawy lub Lodzi ? Jesteśmy ze Skierniewic

Zostaw komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*